Yangın Alarm Dedektörü Seçimi: Optik Duman mı, Isı Dedektörü mü?

Yangın alarm dedektörü seçimi algılama prensibiyle başlar

Yangın alarm dedektörü seçimi, optik duman ve ısı dedektörlerinin hangi yangın türüne daha hızlı tepki verdiğini bilmekle başlar. Optik duman dedektörü, için için yanan ve görünür duman üreten yangınlarda erken uyarı verir. Isı dedektörü, hızlı alevlenen ve ortam sıcaklığını kısa sürede yükselten yangınlarda devreye girer. İki ürün aynı tavana takılabilir gibi görünse de aynı odada farklı sürelerde alarm üretir.

Tabloyu mekanın gerçek kullanımına göre okuyun. Aynı binada yatak odası ile mutfağın aynı dedektörü alması doğru değil. Duman dedektörünün erken uyarı avantajı, buhar ve tozun yoğun olduğu bir mutfakta yanlış alarm dezavantajına dönüşür. Isı dedektörünün gecikmesi ise yatak odasında kabul edilemez.

Optik duman dedektörü nerede erken uyarı verir

Optik duman dedektörünün içinde karanlık bir odacık, kızılötesi LED ve fotodiyot bulunur. Duman partikülleri LED ışığını saçtığında fotodiyot sinyal alır, eşik aşılırsa alarm çıkar. Toz, buhar ve sprey aerosolleri de ışığı saçtığı için aynı dedektör bu ortamlarda yanlış alarm üretebilir.

Yatak odası, oturma odası, çocuk odası, koridor, kaçış yolu, ofis, arşiv ve sunucu odası optik duman için uygun yerlerdir. Sigara içilen alanlarda, mutfakta, banyoda ve tozlu atölyede aynı ürünü kullanmak alarm güvenilirliğini düşürür. Duman dedektörü görünür dumanın kendisine ulaşmasını bekler. Tavan yükseldikçe duman seyrelir ve alarm süresi uzar.

Isı dedektörü hangi mekanda öne geçer

Isı dedektörü iki büyüklüğü izler. Sabit sıcaklık eşiği aşıldığında alarm verir, sıcaklık çok hızlı yükseldiğinde ise artış hızı devreye girer. Mutfak, kazan dairesi, otopark, çamaşırhane, boya kabini ve tozlu üretim alanı ısı dedektörünün tipik kullanım yerleridir.

Isı dedektörü dumanı görmez. Bu nedenle için için yanan bir kabloda veya mobilyada sıcaklık yükselene kadar saatler geçebilir. Mutfakta bu gecikme, duman dedektörünün sürekli yanlış alarm vermesine tercih edilir. Otoparkta egzoz dumanı, kazan dairesinde buhar ve atölyede toz olduğu için ısı dedektörü daha kararlı çalışır.

EN 54 belgesi ve ısı sınıfı nasıl okunur

Bir yangın dedektörünün kutusunda EN 54-7 optik duman, EN 54-5 ısı dedektörü standardına uygunluk işareti bulunmalı. CE işareti tek başına yeterli değil. Bildirilmiş kuruluş numarası, sertifika ve performans beyanı (DoP) belgesi de kontrol edilir. Panel tarafında EN 54-2, güç kaynağında EN 54-4 aranır.

Isı dedektörlerinde harf ve sayıdan oluşan sınıf kodu, alarm sıcaklığını belirler. A1 sınıfı normal kapalı hacimlerde, B ve C sınıfı mutfak gibi sıcak alanlarda, D ve üzeri sınıflar kazan, fırın ve endüstriyel ortamlarda kullanılır.

Sınıf yükseldikçe alarm sıcaklığı artar, yanlış alarm azalır, gerçek yangında uyarı gecikir. A1R gibi sonunda R bulunan tipler, sıcaklık hızlı yükseldiğinde sabit eşiği beklemeden alarm verir. Ev ve ofis için A1 veya A1R çoğu durumda yeterli. Mutfakta A1 seçmek buhar nedeniyle sık alarm üretebilir.

Kapsama alanı ve tavan yüksekliği: kaç dedektör gerekir

3-4 metre yüksekliğinde düz tavanlı bir ofiste optik duman dedektörü için 60-80 metrekare, ısı dedektörü için 20-40 metrekare kapsama alanı tipik kabuldür. 120 metrekarelik açık bir ofiste duman dedektörü 60 metrekare kabul edilirse 2 adet, ısı dedektörü 30 metrekare kabul edilirse 4 adet gerekir. Duvarlarla bölünmüş 120 metrekarelik alanda her oda ayrı hesaplanır. Dört ayrı oda varsa dört duman dedektörü gerekir, metrekare toplamı tek başına yetmez.

Tavan yüksekliği arttıkça duman yükselirken seyrelir. Yaklaşık 10,5 metrenin üzerindeki hacimlerde nokta tipi duman dedektörü yerine ışın tipi veya aspirasyonlu sistem gerekir. Isı dedektörü yaklaşık 9 metreye kadar standart yerleşimde kullanılır, üzerinde üretici tablosu ve mühendislik hesabı gerekir.

Dedektörü duvar kenarından en az 30 cm, aydınlatma armatürü ve hava çıkışından en az 50 cm uzağa monte edin. Kiriş, asma tavan ve hava akımı dedektörün görüş alanını değiştirir. Tavan geometrisi karmaşıksa alarm dedektörü yerleşimi rehberindeki nokta hesabına bakın.

Saha notu: Duman dedektörünü mutfak kapısının hemen dışına, kapı açıldığında buharın çarpacağı noktaya monte etmek sık alarm üretir. Dedektörü kapıdan en az 1 metre uzağa ve hava akımının doğrudan üzerine gelmeyeceği bir tavan noktasına alın. Banyo kapısı ve aspiratör çıkışı için de aynı mesafe kuralı geçerli.

Adresli mi konvansiyonel mi: panel ve hat uyumu

Konvansiyonel sistemde panel yalnızca bölgeyi gösterir, alarm veren dedektörün hangisi olduğunu söylemez. Bölge başına genellikle 20-32 dedektör sınırı vardır. Tek katlı küçük dükkan, kafe veya 100 metrekarelik ofis için konvansiyonel panel yeterli olabilir.

Adresli sistemde her dedektörün ayrı adresi vardır. Panel alarm veren cihazın katını ve numarasını gösterir, arızalı dedektörü tek tek bulmayı sağlar. 20'den fazla dedektör, çok kat, otel, hastane, okul ve alışveriş merkezi gibi yerlerde adresli sistemi seçin. Çok katlı bir iş yeri için iş yeri alarm sistemleri rehberindeki bölge ve panel seçimi mantığı yardımcı olur.

Adresli dedektörler panelin loop protokolüne uyumlu olmalı. A marka panel ile B marka dedektör aynı loop hattına takılmaz. Konvansiyonel sistemde de çalışma voltajı, taban uyumu ve alarm akımı kontrol edilir. Panelin olay kaydı kapasitesi, alarm ve arıza geçmişini tarih saatle tutmalı. Uzaktan izleme çıkışı varsa bunun hangi protokolle çalıştığını sorun.

Güç hesabı: voltaj düşümü ve akü kapasitesi

Konvansiyonel ve adresli yangın dedektörleri genellikle panelin 24 V DC hattından beslenir. PoE, IP kamera ve geçiş kontrolünde yaygın bir çözüm. Yangın dedektörü için standart besleme yöntemi değil. PoE anahtarına dedektör bağlamayı düşünüyorsanız panel üreticisinin onayladığı bir arayüz olup olmadığını kontrol edin.

Voltaj düşümü hesabı şu formülle yapılır: V = I × 2 × L × R. Burada I alarm akımı, L tek yön kablo uzunluğu, R birim dirençtir. Katsayı 2, akımın gidiş ve dönüş yolunu temsil eder. Örnek olarak 24 V nominal panel, 15 dedektör ve dedektör başına 20 mA alarm akımı alın.

1. Toplam alarm akımı: 15 × 20 mA = 300 mA = 0,3 A.
2. 1,5 mm² bakır kablonun direnci yaklaşık 12,1 Ω/km, yani 0,0121 Ω/m.
3. 100 metre tek yön, gidiş dönüş 200 metre: 200 × 0,0121 = 2,42 Ω.
4. Voltaj düşümü: 0,3 × 2,42 = 0,73 V.
5. Son dedektörde kalan gerilim: 24 - 0,73 = 23,27 V.

Çoğu dedektörün minimum çalışma voltajı kataloğunda yazar ve genellikle 17-20 V aralığındadır. 23,27 V rahat bir marj bırakır. Aynı hatta 50 dedektör ve 1 A alarm akımı olursa 1,5 mm² kablo ile düşüm 2,42 V olur, son gerilim 21,58 V'a iner. 2,5 mm² kablo kullanıldığında birim direnç 7,41 Ω/km'ye düşer, aynı akımda düşüm 1,48 V olur ve son gerilim 22,52 V olarak kalır.

Akü kapasitesi de benzer bir yükle hesaplanır. 10 dedektörün standby akımı 0,1 mA, panelin standby akımı 50 mA olsun. Toplam 51 mA, 24 saatte yaklaşık 1,22 Ah tüketir. Alarm anında panel 100 mA, dedektörler 200 mA ve siren 500 mA çekerse toplam 0,8 A olur. 30 dakikalık alarm süresi 0,4 Ah ekler. Toplam 1,62 Ah, yaşlanma ve verim için 1,25 katsayıyla yaklaşık 2,03 Ah. 7 Ah akü bu örnekte yeterli görünür, siren sayısı ve uzaktan izleme yükü artarsa hesabı yenileyin.

Koruma sınıfı ve ortam koşulları

İç mekan kuru alanlarda IP20 veya IP21 gövde yeterli. Otopark, yıkama alanı, soğuk hava deposu ve tozlu üretim alanlarında IP65 gövde ile geniş çalışma sıcaklığı aralığı gerekir. IP sınıfı toza ve suya karşı korumayı anlatır, algılama performansını değil. Duman girişini kapatan bir muhafaza içine dedektör koymayın.

Sıcaklık aralığı da seçim kriteri. Kışın ısıtılmayan depoda -10 °C, kazan dairesinde 50 °C görülebilir. Ürün etiketindeki çalışma aralığı bu değerleri kapsamalı. Korozif ortamda paslanmaz veya özel kaplamalı gövde gerekebilir.

Bütçe ve iki tipik sistem senaryosu

Yangın dedektörü fiyatı marka, sertifika, adresli veya konvansiyonel yapı, IP sınıfı ve panel kapasitesine göre değişir. Tek dedektörde yaklaşık 1.000-5.000 TL, küçük bir panelde 8.000-30.000 TL aralığı konuşulabilir. Kablo, montaj, devreye alma ve proje bedeli bu aralıkların dışında kalır. Aynı ürünün EN 54 sertifikalı olanı ile belgesiz kopyası arasındaki fark, fiyat kadar alarm güvenilirliğine de yansır.

90 metrekarelik bir evde yatak odası, oturma odası ve koridor için 3 optik duman dedektörü, mutfak için 1 ısı dedektörü düşünülebilir. Cihazlar birbirine bağlıysa bir odadaki alarm diğerlerini de uyarır. Evde sensörleri oda oda planlarken ev alarm sensör seçimi rehberindeki kapsama mantığından yararlanabilirsiniz.

200 metrekarelik iki katlı bir iş yerinde 8 optik duman, 2 ısı dedektörü ve adresli panel daha uygun olur. Toplam cihaz sayısı 20'yi geçiyorsa adresli panel, konvansiyonel bölge panelinin gösteremediği dedektör konumunu verir. Bakım sırasında arızalı cihazı bulmak da kolaylaşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Optik duman dedektörü mü ısı dedektörü mü daha erken alarm verir?

Duman, kapalı hacimlerde yangının erken aşamasında yayılır ve optik duman dedektörü için için yanan yangınlarda daha hızlı uyarı verir. Hızlı alevlenen bir yangında ısı dedektörü kısa sürede devreye girer. Tek doğru cevap mekanın kullanımına bağlıdır, yatak odasında optik duman, mutfakta ısı dedektörü seçilir.

Mutfakta duman dedektörü takılır mı?

Mutfakta duman dedektörü takmak buhar ve yağ buharı nedeniyle sık yanlış alarm üretir. Mutfak içinde ısı dedektörü kullanın veya duman dedektörünü kapı dışına, buharın ulaşamayacağı bir noktaya alın. Ocak ve fırın üzerine doğrudan monte edilen dedektör kısa sürede arıza verir.

Kaç metrekareye bir dedektör düşer?

3-4 metre tavan yüksekliğinde optik duman için 60-80 metrekare, ısı için 20-40 metrekare kabul edilir. 120 metrekarelik açık ofiste 2 duman veya 4 ısı dedektörü gerekir. Odalar duvarla ayrılmışsa her oda ayrı hesaplanır ve koridor kendi kapsama alanıyla değerlendirilir.

Adresli yangın alarm sistemi şart mı?

Küçük ve tek katlı bir alanda konvansiyonel panel yeterli olabilir. 20'den fazla dedektör, çok kat, otel, hastane veya okul gibi yerlerde adresli sistemi seçin. Adresli panel alarm veren dedektörün konumunu gösterir, arıza arama süresini kısaltır.

EN 54 belgesi nasıl kontrol edilir?

Dedektör etiketinde EN 54-7 veya EN 54-5 standardı, bildirilmiş kuruluş numarası ve performans beyanı bulunmalı. CE işareti tek başına yangın performansını kanıtlamaz. Panelin de EN 54-2, güç kaynağının EN 54-4 uygunluğu ayrıca doğrulanır.

Kamera ile duman algılama dedektörün yerini tutar mı?

Kamera çözünürlüğü, lens açısı ve gece görüşü video izleme için seçilir, EN 54 dedektörünün yerini almaz. Video analitik duman tespiti ancak destekleyici bir katman olabilir. Yangın alarmı için optik duman veya ısı dedektörü, uyumlu panel ve sertifikalı ürün şarttır.

Kısaca hangi dedektörü seçmeliyim?

Evde yatak odası, oturma odası ve koridora optik duman, mutfağa ısı dedektörü koyun. İş yerinde 20'den fazla dedektör veya çok kat varsa adresli panel seçin, hat voltaj düşümünü ve akü kapasitesini hesaplayın. EN 54 belgesi olmayan ürünü, panel uyumu doğrulanmadan satın almayın.