Yangın ihbar sistemi yönetmelikte neyi kapsar
Binaların yangından korunması yönetmeliği ihbar sistemi denince akla önce panel ve dedektör geliyor. Kapsamı belirleyen ilk unsur marka değil, binanın kullanım amacı, yüksekliği, kapalı alanı, kat sayısı ve kullanıcı yükü. Aynı 1.000 m² alan depo, otel ve ofiste aynı biçimde değerlendirilmez. Teklif almadan önce binanın yangın stratejisini ve varsa ilgili itfaiye şartnamesini okuyun.
Yönetmelik erken algılama, binada duyulabilir ve görülebilir alarm, gereken yapılarda itfaiyeye iletim ve kesintisiz besleme ister. Cihaz sayısını tek başına yönetmelik belirlemez. Bunu yetkili mühendisin hazırladığı yangın algılama ve alarm projesi, mahal listesi ve yerel itfaiye onayı belirler. Projede dedektör tipi, yerleşimi, loop veya bölge sayısı, ses seviyesi, akü kapasitesi ve kablo tipi ayrı ayrı görünür.
Teklifte yalnızca panel ve dedektör fiyatı varsa proje kalemleri eksik olabilir. Yönetmeliğin son sürümü ve belediye uygulaması farklılık gösterebilir. Bağlayıcı kapsam için onaylı proje esastır.
Hangi bina hangi sistem ailesini gerektirir
Sistem ailesi, arıza bulma hızı, genişleme payı ve kullanım yoğunluğuna göre seçilir. Aşağıdaki tablo ilk eleme için yeterli bir çerçeve verir.
| Sistem ailesi | Uygun kullanım | Kablolama | Arıza takibi | Maliyet etkisi |
|---|---|---|---|---|
| Konvansiyonel panel | Küçük dükkan, tek katlı ofis, küçük atölye | Bölge hattı, daha fazla kablo | Bölge bazında | İlk yatırım düşük |
| Adresli panel | Otel, hastane, okul, AVM, yüksek ofis | Loop hattı, cihazlar aynı hatta | Cihaz bazında | Orta ve yüksek |
| Kablosuz sistem | Tarihi bina, tadilatı zor alan, kısa süreli kiralık yer | Telsiz bağlantı, kablo az | Cihaz bazında | Orta, pil maliyeti var |
| Aspirasyonlu sistem | Veri merkezi, arşiv, soğuk oda, yüksek raf | Örnekleme borusu | Örnekleme noktası bazında | Yüksek |
| Lineer ışın | Hangar, yüksek tavan depo, geniş atrium | Alıcı verici arası kablo az | Huzme bazında | Orta ve yüksek |
Konvansiyonel panel alarmın hangi bölgede çıktığını söyler. On iki bölgeli panelde üçüncü bölge alarm verdiğinde koridoru bulursunuz, dedektörü bulamazsınız. Küçük binada bu yeterli. Seksen odalı otelde her odayı tek tek aramak kabul edilemez. Adresli panel cihazın oda numarasını verir.
Adresli sistemin ilk maliyeti yüksek, bakım süresi kısa. Loop kapasitesinin yaklaşık yüzde 80'i hedeflenir, sonradan cihaz eklemek için pay bırakılır. Kablosuzda pil ve telsiz menzili izlenir, betonarme duvar ve metal raf menzili düşürür. Aspirasyonlu sistem havayı boruyla merkezi dedektöre çeker, yüksek raf deposunda bakım kolaylığı sağlar. Boru delikleri tıkanırsa algılama gecikir, basınç ve duman testi yapılmalı.
Dedektör ve ihbar cihazlarında seçim kriterleri
Optik duman dedektörü yavaş gelişen ve duman üreten yangınlarda erken uyarı verir. Isı dedektörü hızlı yükselen sıcaklığı ölçer, mutfak, otopark ve kazan dairesi gibi dumanın yanlış alarm ürettiği yerlerde tercih edilir. Isı dedektörü dumanı algılamaz, yatak odası ve koridorda tek başına bırakılmaz.
Kapsama alanı tavan yüksekliğine ve hava akımına göre hesaplanır. Üç metre tavanlı ofiste optik dedektörün koruma alanı üretici verisinden çıkar. Sekiz metre tavanlı depoda aynı dedektör aynı alanı kapsamaz, lineer ışın veya aspirasyonlu sistem gerekir. Dedektörü kolon, kiriş ve havalandırma menfezinin oluşturduğu ölü bölgelere yerleştirmeyin.
Sesli alarm, uyuyan kişilerin uyanmasını sağlayacak seviyede olmalı. Yaygın tasarım ölçütü genel alanlarda ortam gürültüsünün en az 5 dB üzeri ve en az 65 dBA, yatak başında 75 dBA. Gürültülü atölye ve makine dairesinde sesli alarm yetmez, EN 54-23 uyumlu görsel alarm eklenir.
Saha notu: Duman dedektörünü mutfak kapısının hemen önüne, banyo buharına veya klima üfleme ağzına yakın monte etmek kısa sürede yanlış alarm üretir. Mutfakta ısı dedektörü, koridorda duman dedektörü kullanın ve dedektörü hava akımının doğrudan vurduğu noktadan uzaklaştırın.
Yazılım, uzaktan izleme ve entegrasyon
Yazılım, panelin hangi cihazdan alarm aldığını, hangi röleyi çalıştıracağını ve hangi kapıyı açacağını belirler. Adresli panelde her dedektör için mahal adı, kat ve cihaz etiketi görünür. Arıza, alarm ve devre dışı bırakma kayıtları tarih saat bilgisiyle tutulur. Olay kaydı, bakım sırasında hangi dedektörün sık arıza verdiğini gösterir.
Yangın senaryosu, yani cause-effect, yanlış kurulursa sistem çalışsa bile doğru kapıyı açmaz. Alarm çıktığında asansörün belirlenen kata indirilmesi, duman damperinin kapanması ve geçiş kontrol kapısının serbest bırakılması ayrı ayrı tanımlanır. Bu tanımlar projede yazılı olmalı, devreye alma sırasında tek tek test edilmeli. Test kaydı olmayan senaryo kabulde kanıtlanmamış demektir.
Uzaktan izleme için panelin ağ bağlantısı kullanılır. Bakır Ethernet 100 metre sınırını geçiyorsa araya switch koyun veya fiber geçin. PoE ağ geçidinde 802.3af 15,4 W, 802.3at 30 W, 802.3bt Type 3 60 W ve Type 4 90 W PSE sınırı vardır. PD tarafına sırasıyla 12,95 W, 25,5 W, 51 W ve 71,3 W kalır. Yangın paneli PoE ile beslenmez, EN 54-4 uyumlu besleme ve akü ayrı kalır.
Kamera entegrasyonu için güvenlik kamera sistemleri rehberi alarm ve kayıt ilişkisini açıklar. Tek arayüz isteniyorsa akıllı ev güvenlik sistemleri seçeneklerine bakın. Kamera yangın algılama cihazı yerine geçmez.
Akü ve sesli alarm hattı hesabı
Panelin yedek beslemesi normal çalışma akımı ile alarm akımını ayrı ayrı toplar. Yaygın proje kabulü 24 saat beklemeli çalışma ve ardından 5 dakika alarm süresidir. Yerel şartname farklı süre istiyorsa projedeki değer kullanılır.
Örnek. 24 V adresli panelde bekleme akımı 0,35 A, alarm akımı 1,8 A.
Bekleme yükü 0,35 × 24 = 8,4 Ah.
Alarm yükü 1,8 × (5 / 60) = 0,15 Ah.
Toplam 8,55 Ah.
Yaşlanma ve sıcaklık payı için 1,25 çarpanı: 8,55 × 1,25 = 10,7 Ah.
Seçilecek akü 2 × 12 V 12 Ah VRLA olur, seri bağlanır. Seri bağlantıda gerilim 24 V, kapasite 12 Ah kalır. Panelin şarj akımının bu kapasiteyi besleyebildiğini ve üreticinin izin verdiği en yüksek akü sınırını kontrol edin.
Sesli alarm hattı örneği. 24 V hatta 10 siren, her biri 30 mA, toplam 0,3 A. Hat uzunluğu 80 metre, gidiş dönüş 160 metre, kablo 2 × 1,5 mm². Bakır özdirenci 0,0175 Ω·mm²/m.
Direnç 2 × 80 × 0,0175 / 1,5 = 1,87 Ω.
Gerilim düşümü 0,3 × 1,87 = 0,56 V.
Bu, 24 V'un yaklaşık yüzde 2,3'ü. Hat sonundaki siren gerilimi yaklaşık 23,4 V olur. Aynı hat 2 × 1,0 mm² olsa düşüm 0,84 V, yani yüzde 3,5. Sirenin en düşük çalışma gerilimi ve projedeki azami düşüm sınırı uygunsa kesit küçültülebilir. Sınırı yalnızca yüzde 10 kabul etmek yerine siren üreticisinin verisine bakın.
Garanti, yetkili satıcı ve yetkili servis ayrımı
Yetkili satıcı, üreticinin ürün satışı için yetki verdiği firmadır. Yetkili servis arıza, bakım ve garanti işlemlerini yürütür. Projeyi çizen mühendis ayrı bir taraftır. Bir firma bu işlerin hepsini yapabilir, ancak unvanı sorulmadan verilen teklif yeterli değil.
Garanti belgesi, fatura, devreye alma raporu ve montaj tutanağı aynı dosyada olmalı. Üretici garantisi ürünün kendi arızasını kapsar. Yanlış akü, aşırı gerilim, yıldırım, su, toz, yetkisiz yazılım ve kullanıcı hatası kapsam dışında kalabilir. Son tüketiciye satışta yasal garanti süresi 2 yıl, ticari projede sözleşme farklı olabilir.
EN 54 belgesi ürünün yangın algılama sistemine uygunluğunu gösterir. CE işareti tek başına yeterli değil. Panel, dedektör ve ihbar cihazının aynı üreticinin onaylı uyumluluk listesinde olması gerekir. Farklı marka dedektörü loop'a takmak protokol uyumsuzluğu, yanlış adresleme ve garanti kaybı doğurur.
Marka seçerken ürün ailesinin EN 54 sertifikalarına, Türkiye'de yedek parça stokuna ve yazılım güncelleme geçmişine bakın. Tek bir modelin sertifikalı olması aynı ailenin tüm cihazlarının uyumlu olduğu anlamına gelmez. Yedek parça taahhüdü, yazılım güncellemesi ve servis yanıt süresi sözleşmede yazılı olsun.
Teklif karşılaştırırken hangi kalemlere bakılır
Teklifleri aynı kapsamda karşılaştırın. Bir teklifte 40 dedektör, diğerinde 28 varsa fiyat farkı sistem farkı değil kapsam farkıdır.
- Cihaz listesi ve her cihazın EN 54 belge numarası
- Loop ve bölge kapasitesi, yedek kapasite
- Akü hesabı ve kesintisiz besleme
- Kablo kesiti, metraj ve yangın dayanımlı hat
- Sesli ve görsel alarm kapsamı
- Devreye alma, senaryo testi ve kullanıcı eğitimi
- Proje onayı ve itfaiye bağlantısı
- Garanti, servis yanıt süresi ve yedek parça taahhüdü
2026 itibarıyla küçük bir dükkanda 8-12 dedektörlü temel sistem, işçilik ve kablolama dahil yaklaşık 30.000-80.000 TL. Yüz cihazlı adresli bir ofis 250.000-900.000 TL, otel ve hastane projeleri milyon TL seviyesine çıkar. Marka, sertifika, kablo metrajı, yangın dayanımlı hat ve devreye alma aralığı belirler. Bu sayıları ölçek olarak kullanın, kesin fiyat olarak almayın.
Kamera ile ortak izleme yapılıyorsa KVKK aydınlatma metni ve kayıt levhası gerekir. Ses kaydı ayrı bir kişisel veri işleme türüdür, hukuki dayanak olmadan yapılmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Binaların Yangından Korunması Yönetmeliği her binada yangın ihbar sistemi zorunlu kılıyor mu?
Her binada aynı kapsam istenmez. Kullanım amacı, yapı yüksekliği, toplam alan, kat sayısı ve kullanıcı yükü sistemi belirler. Bağlayıcı cevap, binanız için hazırlanan yangın projesinde ve ilgili itfaiye onayında yer alır.
Konvansiyonel sistem mi adresli sistem mi seçilmeli?
Küçük dükkan, tek katlı ofis ve az bölgeli yapıda konvansiyonel sistem yeterli olabilir. Otel, hastane, okul, AVM ve çok bloklu binalarda cihaz bazında arıza gösteren adresli sistem seçin. Sonradan genişleme ve hızlı arıza bulma gerekiyorsa adresli sistemin maliyet farkı karşılığını verir.
Yangın alarm paneli aküsü kaç saat dayanmalı?
Yaygın proje kabulü 24 saat beklemeli çalışma ve 5 dakika alarm süresidir. Yerel şartname farklı süre istiyorsa projedeki değer esas alınır. Akü kapasitesi hesaplanırken bekleme ve alarm akımları ayrı ayrı toplanır, yaşlanma payı eklenir.
Yetkili satıcı ile yetkili servis aynı şey mi?
Aynı şey değil. Yetkili satıcı ürünü satar, yetkili servis arıza ve garanti işlemini yürütür. İki unvanı ayrı sorun ve yedek parça taahhüdünü yazılı isteyin.
Kısaca hangi sistemi seçmeliyim?
Küçük ve tek bloklu bir yapıda bölge bazlı konvansiyonel sistem, maliyet ve bakım açısından yeterli olabilir. Çok odalı, çok bloklu veya yüksek kullanıcı yoğunluklu yapıda adresli sistemi seçin. Her iki durumda da teklifte EN 54 belgesi, akü hesabı, devreye alma testi ve yetkili servis taahhüdü bulunsun.