Akıllı Su Vanası Gaz Kesici: Ürün Ailesi, Seçim ve Montaj Rehberi

Su hattı ile gaz hattı aynı vanayı kullanmaz

Akıllı su vanası gaz kesici araması yapan çoğu kişi, tek kutudan hem suyu hem gazı kapatan bir cihaz bekler. Uygulamada bu iki iş ayrı ürün ailelerine düşer. Su tarafında 90 derece dönen küresel vana ve onu çeviren motor bulunur. Gaz tarafında selenoid vana, gaz dedektörü ve alarm paneli birlikte çalışır. İkisini aynı telefonda yönetmek mümkün, aynı gövdeyi paylaşmaları ise doğru değil. Su için üretilmiş bir aktüatörü doğalgaz hattına takmak sızdırmazlık ve sertifika açısından kabul edilebilir bir çözüm değildir.

Ayrımın nedeni basit. Suyun basıncı 2-4 bar bandında gezinir, sızdığında zeminde birikir ve sensörle yakalanabilir. Doğalgaz ise kapalı hacimde biriktiğinde patlama aralığına girer, bu yüzden kesme elemanının gaz uyumlu olması ve montajın yetkili tesisatçı tarafından yapılması gerekir. Aynı uygulamada iki ayrı sekme görmeniz normaldir.

Hangi ürün ailesi hangi işi çözer

Piyasada birbirine benzeyen kutular var ama işlevleri farklı. Aşağıdaki tablo, satın alma sırasında hangi ürünün hangi boşluğu doldurduğunu gösterir.

Vana üstü aktüatör, mevcut vananın sapını söküp yerine oturan bir kelepçeyle çalışır. Montajı kolay, fiyatı düşük. Buna karşılık vananın sağlam olmasına bağlıdır. Motorlu küresel vana ise vanayı da değiştirir, dolayısıyla tesisata müdahale gerektirir. Sayaç arkası modellerde dağıtım şirketinin onayı devreye girer, izinsiz mühür müdahalesi sorun çıkarır.

Çap, tork ve debi: vanayı boruya göre seçmek

Vana çapı boru çapıyla aynı olmalı. Daire girişinde genellikle 3/4 inç, tek musluk hattında 1/2 inç, villa ana hattında 1 inç, bina girişinde 1 1/4 ile 2 inç aralığı görülür. Çaptan bağımsız ikinci değer tork. 1/2 inç bir küresel vana 8-15 Nm, 3/4 inç 12-20 Nm, 1 inç 20-35 Nm civarında döner. Bu aralıklar üreticiye ve vananın yaşına göre değişir, bu yüzden aktüatör seçerken vananın kendi etiketine bakın. Etiket yoksa vanayı elle çevirip sertliğini hissedin, zorlanan vanaya güçlü motor takmak kalıcı hasar bırakır.

Debi tarafında Kv değeri belirleyici. Kv, vananın 1 bar basınç farkında saatte geçirdiği suyun metreküp cinsinden karşılığıdır. Tam geçişli bir vana ile indirgenmiş geçişli bir vana aynı çapta olsa bile farklı Kv verir. Örnek bir hesap yapalım.

3/4 inç, iç çapı 20 mm olan bir hatta duş ve çamaşır makinesi aynı anda çalışsın. Toplam debi 25 L/dk, yani 1,5 m³/saat. Hattın kesit alanı π × 0,02² / 4 = 3,14 × 10⁻⁴ m². Hız = (1,5 / 3600) / 3,14 × 10⁻⁴ = 1,33 m/s. Konut iç tesisatta 1,5 m/s üstü ses ve aşınma açısından istenmez, bu hat sınırın altında kalır.

Aynı hatta Kv değeri 6 olan tam geçişli vananın basınç kaybı (1,5 / 6)² = 0,06 bar. Kv değeri 3 olan indirgenmiş geçişli vanada ise (1,5 / 3)² = 0,25 bar. Şebeke 3 bar ise ikinci vanada duş başlığına 2,75 bar kalır. Fark tek başına felaket değil ama üst katta oturuyorsanız ve şebeke 1,5 bara düşüyorsa hissedilir. Bu nedenle ana hat vanasında tam geçişli gövde seçin, kolon çıkışı gibi dar yerde indirgenmiş geçiş yeterli olabilir.

Saha notu: Aktüatörü monte etmeden önce mevcut vananın 90 derece boyunca rahat döndüğünü kontrol edin. Sıkışan bir vanaya motor takmak, kesme anında vanayı yarım açık bırakır ve motoru yakar. Vana sert dönüyorsa önce vanayı değiştirin, aktüatörü sonra alın.

Kaçak nasıl yakalanır: noktasal sensör mü, akış mı

Noktasal sensör, suyun biriktiği yere konur. Bulaşık makinesi altı, lavabo dolabı, kombi altı, çamaşır makinesi arkası tipik noktalar. Sensör ıslandığında vanaya kapat sinyali gider. Bu yöntem basit ve ucuz, ancak yalnızca sensörün bulunduğu noktayı korur. Duvar içindeki bir patlama sensöre ulaşmadan saatlerce akabilir.

Akış tabanlı sistemler su sayacına veya hatta takılan ölçerle sürekli debiyi izler. Belirlenen eşiğin üzerinde ve belirlenen süreden uzun akış varsa vana kapanır. Tipik bir ayar, 20 L/saat üzeri akışın 30 dakika sürmesi. Bu eşikler kullanıcıya bırakılır ve yanlış seçilirse bahçe sulaması ya da uzun duş kaçak sanılır. Villa gibi çok musluklu yerlerde sulama saatlerini hariç tutan zaman planı gerekir.

İki yöntemi birlikte kullanmak en geniş korumayı verir. Noktasal sensör ani patlamayı saniyeler içinde yakalar, akış ölçer yavaş sızıntıyı saatler içinde bulur. Bütçe sınırlıysa önce noktasal sensörlere, sonra akış ölçere yatırım yapın.

Gaz tarafında dedektör ve vana uyumu

Doğalgaz havadan hafif, LPG ağır. Metan için dedektör yüksek noktaya, tavanın yaklaşık 30 cm altına monte edilir. LPG kullanılan yerde ise zeminin 30 cm üstü doğru yerdir. Dedektörü ocağın hemen üstüne koymak yemek buharıyla yanlış alarm üretir, 1-2 m yana ve gaz kaçağı birikebilecek noktaya yerleştirmek daha sağlıklı.

Çoğu ev tipi dedektör hacimce metanın %5'i olan alt patlama sınırının %10'unda, yani hacimce %0,5 civarında alarm verir. Alarm çıkışı bir selenoid vanayı kapatır. Selenoidin normalde kapalı (NC) tip olması, enerji kesildiğinde gazın kapanması demektir. Bu, elektrik kesintisinde ocağın da söneceği anlamına gelir. Normalde açık (NO) tip ise enerji verilmediğinde açık kalır, enerji verildiğinde kapanır. Hangi tipin kullanılacağı binanın gaz tesisatına ve kullanım alışkanlığına göre belirlenir, kararı yetkili tesisatçıyla verin.

Gaz hattına vana eklemek, hattı kesmek veya dedektörü hattın elektriğine bağlamak yetkili tesisatçı işidir. Dağıtım şirketinin onayladığı proje dışında yapılan müdahale, garanti ve sigorta açısından sorun çıkarır. Dedektörün kendisi prize takılan bir cihaz olsa bile selenoidin hatta montajı aynı kurala tabidir. Alarm sonrası vanayı açmadan önce ortamı havalandırın, kaçağın kaynağını bulun ve dedektörün alarm durumunun sıfırlandığını görün.

Yazılım: bulut mu, yerel mi

Uygulama üzerinden vana kapatmak pratiktir. Ancak internet kesildiğinde ne olduğu satın almadan önce sorulması gereken soru. Bazı sistemler sensör ile vana arasındaki bağlantıyı hub üzerinden yerel olarak kurar, internet olmasa da kapatma çalışır. Bazıları tüm kararı bulutta verir, modem gidince sensör algılar ama vana kapanmaz.

Kurulumda şu üç senaryoyu test edin. Modem kapalıyken sensörü ıslatın, vananın kapanıp kapanmadığını görün. Elektrik kesintisinde vananın hangi konumda kaldığını kontrol edin. Telefon çekmiyorken manuel kolun çalıştığını doğrulayın. Bu üç test, kutunun üzerindeki özellik listesinden daha fazla bilgi verir.

Bildirim tarafında birden fazla alıcı tanımlayın. Tek telefona bağlı sistem, o telefon evde yokken sessiz kalır. Apartmanda ortak vana kullanılıyorsa yönetici ve güvenlik görevlisine ayrı yetki tanımlanmalı, vanayı kimin ne zaman kapattığı kayıt altına alınmalı. Alarm paneliyle birlikte çalışacaksa akıllı alarm sistemi sayfasındaki haberleşme seçenekleri karar vermeyi kolaylaştırır.

Elektrik hattı ve yedek besleme hesabı

Aktüatörler çoğunlukla 12 V veya 24 V DC, bazı modeller 220 V AC ile çalışır. Hat uzunsa gerilim düşümü sorun olur. Bakırın özdirenci 0,0175 Ω·mm²/m. 12 V ve 1,2 A çeken bir aktüatörü 25 m uzaklığa 2 × 1,0 mm² kabloyla götürelim. Gidiş dönüş 50 m. Direnç 0,0175 × 50 / 1,0 = 0,875 Ω. Düşüm 1,2 × 0,875 = 1,05 V. Vanaya 10,95 V kalır, bu %8,7 kayıp demektir ve motor kalkışta daha fazla akım çektiği için sınırın üzerindedir.

Aynı hatta 2,5 mm² kullanılırsa direnç 0,35 Ω, düşüm 0,42 V, kayıp %3,5 olur. 12 V sistemlerde %5 sınırını hedefleyin. Mesafe 25 m'yi geçiyorsa ya kablo kesitini büyütün ya da güç kaynağını vanaya yaklaştırın. 24 V aktüatör aynı kesitte daha rahat çalışır, çünkü aynı güç için akım yarıya iner.

Yedek besleme için 12 V 7 Ah bir akü, 60 mA bekleme akımı çeken bir sistemde teorik olarak 7 / 0,06 = 116 saat dayanır. Akünün yarı kapasitesini kullanılabilir sayarsak 2-3 günlük kesintiye yeter. Vana kapama darbesi 1,2 A ve 8 saniye olduğundan toplam tüketime etkisi küçük. Aküyü kapalı dolapta değil, havalanan bir yerde tutun ve yılda bir kapasitesini ölçün.

Kullanım yerine göre seçim

Dairede en sık hata, vanayı banyo dolabına sığdırmak için küçük çap seçmek. Çap küçüldükçe debi düşer, duşta basınç kaybı artar. Dolap dar olsa bile vana gövdesini 3/4 inç tutup motoru yana çeviren modeller var. Villa ve iş yerinde tek vana yerine bölge vanaları düşünülebilir, böylece bir kaçakta tüm bina değil ilgili kol kapanır.

Montaj ve devreye alma sırası

Ana vanayı kapatın, hattı boşaltın. Vana gövdesindeki akış yönü okunu kontrol edin, ters montaj bazı modellerde sızdırmazlığı bozar. Dişe uygun conta kullanın, aşırı sıkmaktan kaçının. Motoru monte ettikten sonra manuel kolla bir tur açıp kapatın, sıkışma olup olmadığını görün. Sensörleri suyun gerçekten birikeceği en düşük noktaya yerleştirin, kablo ucunu yukarıda bırakın.

Devreye almada vanayı uygulamadan kapatın, musluğu açın ve suyun gerçekten kesildiğini görün. Sonra sensörü ıslatıp kapatma süresini ölçün. Motorlu vanalarda 5-15 saniye normal, selenoidde 1 saniyenin altı beklenir. Kapanma süresi 30 saniyeyi geçiyorsa vana zorlanıyor olabilir. Test sonrası vanayı açın, sensörü kurulayın ve alarmın sıfırlandığını doğrulayın. Bu testi altı ayda bir tekrarlayın, pil ve conta durumunu aynı turda kontrol edin.

Garanti ve yetkili satıcı ayrımı

Konut kullanımında garanti süresi 2 yıldan kısa olamaz. Bazı üreticiler 3 veya 5 yıl verir, bu süre gövde ile elektronik kart için ayrı ayrı tanımlanabilir. Satın alırken fatura, garanti belgesi ve seri numarası aynı ürünü göstermeli. Yetkili satıcı ile yetkisiz ithalat arasındaki fark, arıza anında ortaya çıkar. Yetkisiz üründe yedek motor, conta veya kart bulunamaz, servis yönlendirmesi yapılamaz.

Kontrol listesi kısa. Türkiye distribütörünün adı faturada yazıyor mu, yetkili servis listesi ürünle birlikte geliyor mu, yedek parça fiyatı ve temin süresi soruldu mu, yazılım güncellemesi için destek veriliyor mu. Bu dört soruya net cevap alınamıyorsa ürün ucuz olsa da toplam maliyeti yüksek olabilir.

İnternetten alışverişte satıcının yetkili olup olmadığını distribütörün sitesinden doğrulayın. Garanti belgesinde satıcı kaşesi yoksa üretici servisi işlem yapmayabilir. Montajı yetkili tesisatçıya yaptırın ve montaj faturasını saklayın. Gaz tarafında bu belge, garanti başvurusunda ve olası bir hasar incelemesinde istenir.

KVKK ve ortak alan verisi

Su vanası tek başına kişisel veri toplamaz gibi görünür, oysa akış verisi evde kimsenin olmadığı saatleri gösterir. Uygulama bu veriyi sunucuda tutuyorsa aydınlatma metnini okuyun, verinin yurt içinde mi yurt dışında mı işlendiğine bakın. Apartmanda ortak vana yönetimi varsa hangi sakinin hangi veriyi göreceği yazılı olarak belirlenmeli. Ortak alan sensörleri ve kayıtlar için bina yönetiminin aydınlatma yükümlülüğü vardır. Kameralı bir kurulumla aynı uygulamada yönetilecekse ev güvenlik sistemi rehberindeki ekosistem mantığı işinize yarar.

Sıkça Sorulan Sorular

Akıllı su vanası tek başına gazı da keser mi?

Hayır. Su vanası küresel vanayı çevirir, gaz hattında ise gaz uyumlu selenoid vana ve dedektör gerekir. İki sistemi aynı uygulamada görmek mümkün, aynı gövdeyi kullanmak mümkün değil. Gaz tarafının montajı yetkili tesisatçı işidir.

Hangi çapta vana almalıyım?

Daire girişinde genellikle 3/4 inç, tek musluk hattında 1/2 inç, villa ana hattında 1 inç uygun. Çapı boru çapıyla eşleştirin, ana hatta tam geçişli gövde seçin. Dar gövde debiyi düşürür ve üst katlarda basınç kaybı hissedilir.

Elektrik kesilince vana kapanmalı mı?

Su tarafında kapanması kaçağı durdurur ama evde su da kesilir. Gaz tarafında NC selenoid kapanır, bu da ocağın sönmesi demektir. Kararı kullanım alışkanlığına göre verin, yedek aküyle köprüleyin. Her iki durumda da manuel kolun çalıştığını doğrulayın.

Gaz dedektörünü tavana mı, yere mi monte etmeliyim?

Doğalgaz havadan hafif olduğu için tavanın yaklaşık 30 cm altına monte edin. LPG ağırsa zeminin 30 cm üstü doğru yer. Ocağın hemen üstü yanlış alarm üretir, 1-2 m yana kaydırın.

İnternet kesilince sistem çalışır mı?

Sensör ile vana arasındaki bağlantı yerel kurulmuşsa çalışır. Karar bulutta veriliyorsa modem gidince vana kapanmayabilir. Satın almadan önce modemi kapatıp test edin, manuel kolu da kontrol edin.

Garantide en çok neye bakmalıyım?

Fatura, garanti belgesi ve seri numarasının aynı ürünü göstermesine bakın. Türkiye distribütörünü ve yetkili servis listesini sorun. Yedek motor, conta ve kart temin süresi yazılı olsun. Konut kullanımında yasal garanti alt sınırı 2 yıldır.

Kısa karar

Dairede 3/4 inç tam geçişli motorlu vana, iki-üç noktasal sensör ve yerel kapatma yeteneği çoğu ihtiyacı karşılar. Villa ve iş yerinde akış ölçer ekleyin, gaz tarafını ayrı bir dedektör ve NC selenoidle kurun. Satın almadan önce çap, Kv, tork ve garanti belgesini kontrol edin, montajı yetkili kişiye yaptırın.